Qallariynin

Qichwasimipi qillqayqa manam kunanllamantaraqchu qallarin. Unay pachamantaraqmi runasimipiqa qillqayta atirqanku. Ichaqa, yayalakunallam qillqaytaqa yacharqanku. Hinallataq, mistikuna utaq mistikunapa churin allinta qichwapi qillqarqanku.

Kunan pachakuna wayna sipaskuna harawita qillqachkanku. Paykunam Ayakuchumanta, Wankawillkamanta, Qusqumanta, Apurimaqmanta, Lambayequemanta, Punomanta kanku. Llapankum qichwasimita ayllunkuwan rimayta yacharqanku. Yachaywasipiqa ancha mancharichisqam uywasqan karqanku.

2. Harawiqkuna riqsichiy

Iskay waranqa chunka pusaqniyuq watapim Edwin Lucero Rinza (Cañaris, Lambayeque) hinallataq Elizabeth Ocsa Quispe (Checacupe, Cusco) harawi maytunkuwan qispirimunku. Runapa Ñawin qillqapim Lucero Cañaris ayllunmanta sumaqta takin. Llampu Sunqu Urpi harawipim Ocsa Checacupe llaqtamanta sumaqta llimpiwanchik. Paykunam mana manchakuspa wawasiminkupi harawikunata ayllunpi sunquchakuspanku qillqanku. Lucerom qari siminwan Cañaris ayllunta sunqu rurunta rimarichispa riqsichiwanchik. Ocsam warmi hamutayninwan warmikunapa kawsayninmanta tapukuspan yachachiwanchik.

Hinallataq, Dominga Taipe quispe (Soto-Pampa, Huancavelica) ima Saúl Gomes (Tayacaja, Huancavelica) Lima llaqtapi harawinkuwan rikurimunku. Supaypa Suñaynin maytunwanmi Saúl Gomes 2019 watapi harawiqhina paqarimun. “CHUPQAM KANI, CHUPQAPIM WAÑUKUSAQ” harawinwanmi Dominga Taipe riqsichikun. Paykunam Huancavelica ayllumanta qichwasimi rimaq kanku. Taipem musuq harawita Chupqa ayllunmanta sumaq sumaqta hamutaspan llimpiwanchik. Gomesmi maytunpi iñiykunamanta hinallataq uywanakuymanta hamutachiwanchik. Paykunapa harawinqa qichwasimita rimaspa hawka kawsanapaqmi yachachiwanchik. Chaynallataq, qichwa kayninchikta aswan supaychanapaq qillqankuwan riqsichiwanchik.

Qatiqninkum, Yenny Susana Mamani Quispe Puno llaqtamanta hinallataq Rubén Yucra Qusqu ayllumanta kanku. Qespiriy (2016) maytunwanmi Rubén Yucra harawi qillqasqanta yachachiwanchik. "WAYRAM KANI" harawinwanmi Yenny Mamani harawi sunqu kasqanta riqsichiwanchik. Paykunam qichwa runa kasqankumanta yuyaymanaspanku harawinwan rimanku. Runayayman qispinapaqmi harawinkuna hamutachiwanchik.

Ayakuchu llaqtamantam Yunia Rua Ramos (Ayna) ima Wendy Milady Bellido Palomino (Huamanga) kanku. "URQUPI CHINKARQUNKI" harawinwanmi Rua yunka runapa kawsayninta harawinpi simpan. "Qamhina kayta munani" takinwanmi Bellido qichwa mamapa ñakakuyninmanta hinallataq manchakuyninmanta hamutachiwanchik. Paymi, "ama ñuqahina kaychu wawallay" rimaymanta sumaq sumaq hamutaspan siminpi awan. Hinallataq, tayta mamanchik kuyakuyta yachachiwanchik. Tayta mamanchikraykum ñuqanchikpas qichwa sunqu runa kanchik.

Kay paqmi tukupaypi, Yudy Epifania Pinarez Estrada (Apurímac, 1997) hinallataq Julia Surquislla Huamanga (Apurímac, 1996) harawi qillqaqkunata riqsichini. Paykunaqa Apurimaq suyumanta kanku, ichaqa manam qillqa maytutaqa qispichirqankuchu. "WARMI" sutiyuq harawipim Pinares warmipa kallpanta harawin. Paymi warmi siminpi warmimasinta harawinwan rimapayan, ichapa chulla hamutayman hawkalla kawsanapaq qispichwan niqhina takin. "SASACHAKUQPA MAQAKUYNIN" harawinpim Surquislla runapa sasachakuyninmanta ratawanchik. Ancha llakikuypaqmi riman: "Samayniykim nanachiwan sunquyta" nispan; chaynachu hatun llaqtapa ukunpi runa ancha nanasqa purinchik. Kikllupi kawsanchik allqukunapa kanisqan; wakcha tukuhina rumiyasqa wasisapa hatun llaqtakunapi tiyanchik.

3. Tukuynin

Lliw harawi qillqaqkunaqa qichwasimipim huntasqata ñawray yuyaykunamanta qillqanku. Ichaqa, mana pinqakuspa nitaq manchakuspankum runasiminkupi harawinku. Chaymi, ñuqanchikpas runamasinchikta runayachinapaq qichwasiminchikpi qichwa sunqulla maypipas rimasunchik. Wayna sipaskuna runa kayninkumanta supaychakuspanku harawikunata lliw llaqtamanta ñawinchanapaq suñawanchik.