2023 watapa, setiembre killapim Huamanga llaqtapi huk ruray apakurqun. Kay ruwaypim Perú suyupa uchuy suyunkunapi qillqa paqarichisqankuta riqsichiy ruray apakurqun. Iskay qillqam Universidad Nacional San Cristóbal de Huamangapa (UNSCH) yachay qatipayninkunamanta lluqsimuq kachkanku, ichaqa antropología yachay kaqmanta.

Universidad Nacional San Cristóbal de Huamangapa Centro Culturalninpi riqsichisqanku kimsan qillqakunaqa kanku. Sapa qillqakunami hukkunamanta riman. Félix Rojas Orellanapa, Luis Paraguay Vilcaspawan César Quispe Ayalapa qillqan Testimonios de mujeres esterilizadas: violaciones de los derechos y resiliencia en comunidades rurales peruanas (2023), Instituto Universitario de Innovación Ciencia y Tecnología Inudi Perú-Punopa lluqsichimusqan. Kaypim Estado peruanopa runakuna mana wawayuq, mana churiyuq kanankupaq, siglo XX década 90 watapi, rurasqanmanta qillqanku. Qillqaqkunapa rurasqankuqa ancha qawariypaqmi, mana ruraqninkunapa nitaq yachayniyuq runakunapa qawariy musqankutam qawarichin.

Huk qillqañataqmi Deisy Yaqueline Conde Venturapawan Cledy Margot Pariona Tenoriopa Los Niños Nakaq y Jesús de Praga. Estudio antropológico de la religiosidad ayacuchana contemporánea (2023) qillqanku. Kayqa Universidad Nacional San Cristóbal de Huamangapa Fondo Editorialninpa lluqsichismunqanmi. Qillqapim Huamanga llaqtapa barrio Maravilla nisqanpi Niño Jesús Nakaqpi runakunapa iñisqankumanta rimanku. Tukuriypiña Roly Jaime Navarro Martínezpa qillqan Epistemología popular del cambio climático en San Juan de Tambobamba, Ayacucho (2023) kachkan. Kaypas Universidad Nacional San Cristóbal de Huamangapa Fondo Editorialninpa lluqsichismunqanmi. Navarroqa Ayacucho suyupa Tambillo llaqtanpi kawsaq runakunapa pacha mana allin kasqan musyasqankumantam riman, chaynallataq Perú suyupa sallqa pachapi mana allin allpankuna kasqanmanta. Hinaspapas nintaqmi runakuna chay mana allinkuna imakunapi qawaspanku musyasqankumantapas.

Lluqsichisqa qillqakunapa sapan kayninqa sallqapi paqarimusqanmi, imakunamantapas rimasqanmanta, chaynallataq mana Lima llaqtapi tarikuq universidadkunapa qillqakuna lluqsichisqanmanta. Hinaspapas waynasipaskuna kay llamkaypi paqarichisqakuta, Perú suyupa sallqankunapi yachayniyuq kaqkuna rurasqankutam rikarichin. Chaynallataqmi Instituciónkunapa lluqsichimusqanpi, chiqirichisqanpi kallpanchakusqankutam qawarichin. Hinallataq suyupa provincianpi qillqay yachayniyuqkunapa kasqanta rikarichimun.